Mirugai natsume 海松貝 Shimizu Sōsui 清水宗翠

Een uitzonderlijke natsume (棗) van de Wajima lakmeester Shimizu Sōsui (清水宗翠), getiteld Mirugai (海松貝), een sierlijke langgerekte schelp uit de Japanse wateren. Het motief toont een verstild kustlandschap waarin golven, zeewier en schelpen in verfijnd raden (parelmoer) en maki-e (goudpoeder) samenvloeien, een klassiek thema uit de Japanse decoratieve kunst dat de rijkdom en beweeglijkheid van de zee verbeeldt.

Motief

De diepzwarte lakgrond is vol en glanzend. Zachte, golvende lijnen suggereren het ritme van de zee, terwijl verspreide schelpen, waaronder de kenmerkende langgerekte mirugai, als stille accenten in het landschap liggen. De compositie is bewust asymmetrisch en ademt rust. Een nevelachtig, licht korrelig effect in de achtergrond geeft diepte en doet denken aan zand dat door water wordt verplaatst.

In het oppervlak zijn accenten van raden verwerkt: ingelegd parelmoer dat in het licht een zachte blauwgroene glans laat zien. Dit materiaal, afkomstig uit schelp, versterkt het thema van de voorstelling op een bijna poëtische manier, beeld en materiaal vallen hier samen. Het deksel draagt een rustiger compositie van losse schelpen en een rank wiertak, als een stilte na de beweging.

De binnenzijde is uitzonderlijk afgewerkt in een zachte metallic lak met zilver en goudtinten. Deze subtiele glans wijkt af van de meer gebruikelijke goudlak en wijst op een verfijnde ateliertechniek en aandacht voor detail.

Symboliek

In de Japanse decoratieve kunst verwijst het zeemotief naar oneindigheid, overvloed en de ongetemde kracht van de natuur. Schelpen zijn klassieke symbolen van geluk en harmonie, geworteld in de kustesthetiek die al in de Heian periode een vaste plaats had in de decoratieve verbeelding. Het combineren van verschillende schelpen en zeewier in één compositie is een verwijzing naar mono no aware: de schoonheid van diversiteit en vergankelijkheid, bezield door de eeuwige beweging van het water.

Ambacht

Wajima staat bekend om een laktraditie waarbij tientallen lagen urushi met de hand worden aangebracht, telkens gedroogd en gladgemaakt, voordat het oppervlak zijn kenmerkende diepte krijgt. Shimizu Sōsui werkte binnen deze traditie en maakte zijn hele leven objecten voor de theeceremonie, waarbij elke natsume zowel mooi als goed in de hand moet liggen.

Op dit stuk zijn twee technieken gecombineerd die elk op zichzelf al veel tijd en oefening vragen. Bij raden worden dunne stukjes parelmoer in het lakoppervlak ingelegd. Bij maki-e wordt goudpoeder op natte lak gestrooid en met grote precisie aangebracht. Dat beide technieken hier samen voorkomen in één rustige, evenwichtige compositie is ongewoon.

Deze natsume is zwaarder dan gemiddeld, een direct gevolg van de dikte van het hout en de vele laklagen die in de loop van het maakproces zijn aangebracht. Het deksel sluit met een zachte weerstand en past precies, wat alleen het gevolg kan zijn van zorgvuldig handwerk. Dat gevoel in de hand vertelt meer over de kwaliteit dan een foto ooit kan.

Objectgegevens

• Maker: Shimizu Sōsui (清水宗翠, geboortename Shimizu Shōzō, geb. 1921, Wajima)
• Titel: Mirugai natsume, 海松貝蒔絵棗
• Techniek: Maki-e (lakdecoratie met goudpoeder) en raden (parelmoer inleg)
• Materiaal: Lakhout (urushi), Wajima lacquer
• Diameter: 7,2 cm
• Hoogte: 7,2 cm
• Gewicht: 63,7 g
• Periode: Shōwa (ca. 1950-1980)
• Staat: Zeer goed
• Accessoires: Originele tomobako met opschrift 海松貝蒔絵 en zegel van Shimizu Sōsui, tomonuno met zegel, introductiekaart van de maker

Signatuur en maker

Shimizu Sōsui (清水宗翠) is de kunstenaarsnaam van Shimizu Shōzō, geboren in 1921 in Wajima, Ishikawa Prefecture, het historische centrum van Japanse lakkunst. Van jongs af aan opgeleid door zijn vader Shimizu Shōsaku, werkte hij na zijn opleiding in een atelier in de stad voordat hij zich in 1965 zelfstandig vestigde. Zijn werk is geworteld in de Wajima traditie en richt zich in het bijzonder op objecten voor de chanoyu, de Japanse theeceremonie, met een bijzondere focus op de natsume. De combinatie van raden en maki-e, twee technieken die elk afzonderlijk al groot vakmanschap vereisen, typeert de uitzonderlijke positie die Sōsui innam binnen de Wajima school.